برگی از تاریخ :  هوشنگ طالع

هیات هشت نفره

به دنبالِ رخ‌داد روز نهم اسفند‌ماه ١٣٣١ و به ویژه ، حمله‌ی اوباش و فواحش به سرکردگی شعبان بی‌مخ  و پری آژدات‌قزی با جیپ و چاقو و چماق به خانه‌ی دکتر محمد مصدق ( نخست‌وزیری ) به قصد قتل نخست وزیرِ برگزیده‌ی مردم و مجلس شورای ملی ، دکتر مصدق با پیژامه و دمپایی از  راه پشت بام خانه  به ستاد ارتش و سپس به نشستِ مجلس شورای ملی رفت و به مجلس اخطار کرد که اگر ظرف ۴٨ ساعت به جای من نخست وزیر دیگری را تعیین نکند، طی پیامی به همان ملتی که مرا نخست وزیر کرده است ، جریان را خواهم گفت .

تظاهرات گسترده‌ی فردای آن روزِ مردم در برابر مجلس شورای ملی علیه مخالفان دکتر مصدق و نیز اظهار تأسف حضرت آیت الله بروجردی در روز  دوازدهم اسفندماه ( با وجودی که ایشان از وارد شدن به مسایل سیاسی به سختی پرهیز می کردند) توطئه‌ی مخالفان نهضت ملی را ناکام گذارد . در اعلامیه حضرت آیت‌الله بروجردی آمده بود :

 «... با اظهار تأسف از واقعه‌ی اخیر، چون اطمینان دارم که اعلی‌حضرت همایونی و جناب آقای نخست وزیر کمال علاقه را به استقلال و عظمت کشور ایران دارند ، امید و انتظار دارم که کمافی السابق وحدت نظر و اتفاق و اتحاد را حفظ نمود که عناصر منحرف و اخلالگر فرصتی به دست نیاورند تا موجبات اغتشاش و بی نظمی در کشور فراهم گردد  ...»

از سوی دیگر ، جوّ بسیار ناآرامی که در سراسر کشور به وجود آمده بود، دست به دست همه داده و باعث گردید تا مخالفان نهضت ملی در مجلس شورای ملی ، شرایط را به زیان خود ارزیابی کردند و با شتاب ، عقب نشینی نمودند .به دنبال این عقب‌نشینی ، مجلس شورای ملی تصمیم گرفت برای حل اختلاف نظر میان نخست‌وزیر و شاه ، بر سر حقوق و اختیارات شاه و دولت ، هیأتی را مأمور مذاکره با شاه و دکتر مصدق نماید . برای این کار یک هیات هشت نفره از همه‌ی گروه های مختلف مجلس با عضویت نمایندگان زیر تشکیل شد:

بهرام مجدزاده، دکتر کریم سنجابی و دکتر عبدالله معظمی ، حاج آقا رضا رفیع (قائم‌مقام‌الملک) ، جواد گنجه‌ای ، دکتر مظفر بقایی ، سید‌ابوالحسن حایری‌زاده  و حسین مکی .

هیات هشت نفره پس از گفت‌وگوهای گسترده  با شاه و نخست‌وزیر در راستای بهبود روابط این دو نهاد ، حدود حقوق شاه و دولت را با استناد به اصول قانون اساسی و متمم آن ، روشن کرد که به  « گزارش هیات هشت نفری » معروف گردید .

هیات هشت نفره ، با توجه به حیاتی بودن تصویب این گزارش برای برطرف کردن هرچه سریع‌تر مشکلات کشور ، آن را به قید سه فوریت به شرح زیر تقدیم مجلس شورای ملی‌کرد :

ساحت مقدس مجلس شورای ملی:

چون حسب تصمیم آقایان نمایندگان محترم در جلسه‌ی خصوصی روز پنجشنبه چهاردهم اسفند ١٣٣١ مقرر گردید امضاکنندگان زیردر باره‌ی شایعه‌ی اختلاف حاصله بین دربار و رییس دولت که به واسطه‌ی پیش آمد اخیر در افواه منتشر و موجب پاره‌ای تشنجات و نگرانی گردید مطالعات و اقدامات لازم نموده و نتیجه را به عرض مجلس شورای ملی برسانیم، لذا هیات منتخب بدوا با جناب آقای دکتر مصدق نخست وزیر ملاقات و با استحضار از مطالب ایشان به حضور اعلیحضرت همایونی شرفیاب و فرمایشات ملوکانه را اصغا نمود . اینک خلاصه‌ي مذاکرات و نتیجه را به شرح زیر به عرض مقدس مجلس شورای ملی می رساند:

خوش‌بختانه بین اعلیحضرت همایونی و رییس دولت کوچک‌ترین اختلافی که ناشی از نظریات شخصی و خصوصی باشد موجود نیست. به علاوه اعلی‌حضرت همایونی فرمودند که « همواره علاقه‌ی کامل خود را به رعایت اصول قانون اساسی تصریح و زحمات جناب آقای دکتر مصدق را در پیش‌رفت نهضت ملی ایران تقدیر نموده ام » و هم‌چنین علاقه و احترام کامل آقای نخست وزیر نسبت به مقام شامخ سلطنت و شخص اعلی‌حضرت همایون شاهنشاهی مسلم و ابدا محل تردید نیست.

تنها جهتی را که می توان منشأ اختلاف نظر تشخیص داد، اختلاف در تفسیر و تعبیر مقررات قانون اساسی در مورد اعمال حقوق سلطنت و اختیارات قانونی هیأت دولت مخصوصاً راجع به قوای انتظامی کشور است که با توجه به مجموع اصول قانون اساسی و متمم آن نظریه‌ی خود را به شرح زیر به عرض می رسانیم:

نظر به اینکه موافق با اصل ٣۵ متمم قانون اساسی سلطنت ودیعه ای است که به موهبت الهی از طرف ملت به شخص شاه مفوض شده و طبق اصل ٣۴ متمم، شخص پادشاه از هرگونه مسئولیتی مبراست  و از طرفی طبق همین اصل و اصل ۴۵ متمم اداره‌ی امور مملکتی به عهده وزرا و هیات دولت می باشد، بدیهی است که اداره و مسئولیت امور مملکتی اعم از کشوری و لشکری از شئون مقام شامخ سلطنت نبوده و حقوق هیأت دولت و وزیران است که در اداره‌ی امور وزارت‌خانه های مربوطه به نام اعلی‌حضرت همایونی سعی و کوشش در اجرای مقررات قانونیه نموده منفردا و مشترکا از عهده‌ی مسئولیت در مقابل مجلس شورای ملی برآیند .

 بنابراین برای اینکه این موضوع برای همیشه واضح و روشن باشد، استدعای تایید این گزارش را از ساحت مقدس مجلس شورای ملی داریم.

حسین مکی، جواد گنجه‌ای ، سیدابوالحسن حایری‌زاده ، مجدزاده ، دکتر عبدالله معظمی ، دکتر مظفر بقایی ، رضا رفیع ، دکتر کریم سنجابی.

 

 

منبع : روزنامک برگی از تاریخ : هیات هشت نفره
برچسب ها : مجلس ,دکتر ,شورای ,هیات ,دولت ,نخست ,مجلس شورای ,قانون اساسی ,نخست وزیر ,دکتر مصدق ,مقدس مجلس ,اصول قانون اساسی ,دکتر عبدالله معظمی